Son yıllarda beslenme herkesin dilinde. Sosyal medyada sabah aç karnına limonlu su içerek “hayatının değiştiğini” anlatanlar, iki haftada “detoksla arındığını” söyleyenler, birkaç sertifika programına katılıp danışan kabul edenler… Peki ama bütün bu gürültünün içinde gerçek uzman kim?
Önce en temel soruyu soralım: Diyetisyen kimdir?
Diyetisyen; üniversitelerin 4 yıllık Beslenme ve Diyetetik bölümlerinden mezun olmuş, insan fizyolojisini, biyokimyasını, hastalıkların metabolik süreçlerini, besin–ilaç etkileşimlerini bilen, bilimsel veriye dayalı çalışan sağlık profesyonelidir. Yani diyetisyenlik; “iyi yemek tarifi bilmek” ya da “kendi kilo verme hikayesi olmak” değildir. Diyetisyenlik, insan metabolizmasını okumaktır.
Diyetisyenlere Neden İhtiyacımız Var?
Çünkü beslenme, sadece kilo meselesi değildir.
Diyabetin kontrolünde, hipertansiyonun yönetiminde, böbrek hastalıklarında, karaciğer yağlanmasında, tiroid hastalıklarında, gebelik ve emzirme döneminde, çocukluk çağı büyüme sorunlarında, sporcu performansında ve yeme bozukluklarında beslenme tedavinin bir parçasıdır. Bazen ilacın etkisini artırır, bazen yanlış uygulandığında ilacın etkisini azaltır. Bazen bir ameliyatın başarısını belirler, bazen bir çocuğun boy uzamasını etkiler.
Yanlış beslenme sadece tartıdaki sayıyı değil, kalp krizi riskini, insülin direncini, kemik erimesini, hatta ruh halini etkiler. İşte bu yüzden diyetisyen, “liste yazan kişi” değil; beslenme tedavisini planlayan sağlık uzmanıdır.
Diyetisyenin İşi Sadece Zayıflatmak Mıdır?
Toplumda en büyük yanılgı budur.
Diyetisyen denildiğinde çoğu kişinin aklına yalnızca zayıflama gelir. Oysa klinikte çalışan bir diyetisyen gün içinde kanser hastasının kilo kaybını önlemeye çalışır, büyük bir ameliyat sonrası iştahı azalan hastanın iyileşme sürecini beslenmeyle destekler, prematüre bebeğin büyümesini takip eder, diyaliz hastasının potasyum dengesini ayarlar.
Bir başka gün sporcu için performans artırıcı plan yapar, yeme bozukluğu olan genç bir bireyle psikiyatrist eşliğinde çalışır, menopoz dönemindeki bir kadının kemik sağlığını korumaya odaklanır.
Yani mesele “Kaç kilo verdin?” değil, hangi sağlığı kazandındır.
Sertifikayla Uzman Olunur Mu?
Bugün sosyal medyada “beslenme koçu”, “wellness uzmanı”, “detoks danışmanı” gibi unvanlarla içerik üreten birçok kişi var. Kendi deneyimini genelleyen, birkaç haftalık kursla danışmanlık yapan, ürün satışı üzerinden beslenme önerisi sunan kişiler…
Burada tehlike şudur: İnsan metabolizması deney tahtası değildir.
Diyabetli birine bilinçsizce önerilen düşük karbonhidrat diyeti hipoglisemiye yol açabilir. Böbrek hastasına verilen yüksek proteinli liste organ hasarını artırabilir. Yeme bozukluğu olan bir bireye “irade” vurgusu yapmak psikolojik travmayı derinleştirebilir. Gereksiz takviyeler karaciğer yükünü artırabilir.
Beslenme önerisi vermek, sağlık beyanıdır. Sağlık beyanı ise sorumluluk gerektirir.
Birkaç sertifika ile meslek edinmek mümkün olsaydı kimse dört yıl anatomi, fizyoloji, besin kimyası ve tıbbi beslenme tedavisi okumazdı.
Bu Kişiler Yüzünden Diyetisyenlik Nasıl Görünüyor?
Ne yazık ki diyetisyenlik; yasak listesi yazan, aç bırakan, tek tip beslenme dayatan, ürün pazarlayan bir meslek gibi algılanmaya başladı.
Oysa etik kurallara bağlı çalışan bir diyetisyen ürün satmaz, bağımlılık oluşturmaz, korku dili kullanmaz. Bilim konuşur. Kan tahliline bakar. Kişiye özel plan yapar. Gerekirse hekime yönlendirir.
Ancak piyasadaki bilgi kirliliği yüzünden meslek, öncesi–sonrası fotoğrafı paylaşma yarışına indirgeniyor.
Beslenme bilimi sosyal medya trendi değildir.
Diyetisyenlerin Toplum Sağlığındaki Rolü
Diyetisyenler sadece ofiste danışan görmez.
Hastanelerde klinik beslenme tedavisi yürütürler, toplu beslenme sistemlerinde okul, hastane ve fabrikalar için menü planlarlar, halk sağlığı projelerinde obeziteyle mücadele ederler, belediyelerde ve kamu kurumlarında beslenme eğitimleri verirler, akademide araştırma yaparlar ve gıda sektöründe ürün geliştirme süreçlerinde yer alırlar.
Toplum sağlığının korunmasında beslenme eğitimi temel taşlardan biridir. Bir çocuğun sağlıklı büyümesi, bir yaşlının kas kaybının önlenmesi, bir toplumun obezite oranının düşmesi planlı beslenme politikalarıyla mümkündür.
Diyetisyenliğin Görünmeyen Yüzü
Danışanın kan sonuçlarını incelemek, literatür taramak, bireysel riskleri hesaplamak, ilaç etkileşimlerini değerlendirmek, davranış değişikliği için motivasyonel görüşme yapmak… Bunların hiçbiri sosyal medyada görünmez.
Görünmeyen bir başka şey daha vardır: sorumluluk. Yanlış yönlendirilmiş bir beslenme planının sonuçlarını bilmek ve bunun vicdani yükünü taşımak.
Diyetisyenlik; popüler diyet isimlerini ezberlemek değil, gerektiğinde “Bu sana uygun değil!” diyebilmektir.
Halka Çağrı
Beslenme hayatidir. Bir öneriyi uygulamadan önce sorun: Bu kişi hangi eğitimi aldı? Yetkisi var mı? Bilimsel dayanağı nedir?
Sağlık, deneme–yanılma alanı değildir.
Bugün herkes konuşuyor olabilir ama herkes uzman değildir.
Unutmayalım; Kendi deneyimi olan herkes uzman olmaz. Uzmanlık, eğitim ve sorumluluk gerektirir.
Diyetisyen; sadece zayıflatan kişi değil, sağlığı planlayan profesyoneldir. Ve toplum sağlığı için sessiz ama vazgeçilmez bir güçtür.
Sağlıklı günler dilerim.